شناسایی سریع و دقیق آفات درختان انگور در تاکستان ها، اصلی جلوگیری از شیوع جدی و از دست دادن عملکرد و کیفیت محصولات باغات است.

این مساله به شرایط آب و هوایی و حساسیت انگور بستگی دارد و اقدامات لازم برای جلوگیری از ضرر و زیان ممکن است از فصلی به فصلی متفاوت باشد.

هدف این مطلب کمک به شناسایی آفات مهم درخت انگور و تصمیم گیری در مورد مدیریت آن هاست.

شناسایی دقیق آفات برای یک برنامه مدیریت موثرتر و بهینه لازم است زیرا مصرف آفت کش ها را به حداقل می رساند.

آفت کرم خوشه خوار انگور

این کرم فقط بر روی انگورها دیده شده است.

لاروها در بهار تبديل به شفيره شده و بعد از گذشت 10 الي 15 روز به حشره كامل تبديل مي شوند. عرض بدن حشره كامل با بال هاي باز حدودا 14 ميلي متر است و روي بال هایش نوارها و لكه هاي روشن دارد.

لاروهاي كامل این آفت طولی حدود 12 ميلي متر دارند و به رنگ خاكستري مايل به سبز هستند.

حشرات كامل همزمان با باز  شدن كامل برگها ظاهر شده و تخم هاي خود را روي بند خوشه و حبه ها قرار مي دهند. اين آفت در مناطق معتدل دو يا سه نسل و در مناطق گرم ممكن است تا چهار نسل در سال داشته باشد.

زمستان گذرانی آفت کرم خوشه خوار انگور، لابلاي برگ هاي زيرین درختان و حتي داخل خاك درون پيله سفيد رنگ مي گذراند.

خسارت

لاروها آفت کرم خوشه خوار انگور از گل و ميوه هاي تازه تشكيل شده تغذيه مي كنند.

بعد از تغذیه میوه ها توسط لارو، حبه هاي انگور در توده اي از تارهاي خاكستري رنگ كه مربوط به لاروها است بهم می چسبند و به رنگ ارغواني در مي آيند.

در برخی موارد روی حبه هاي رسيده سوراخهاي كوچكي ديده مي شود كه مربوط به محل خروج لاروها است.

کنترل و مبارزه

کنترل زراعی و بهداشتی

احداث باغ به صورت ردیفی و داربستی از ازکان اصلی است، زیرا کرم خوشه خوار انگور اغلب به تاکستان هایی که به شکل گسترده روی زمین یا پشته ها باشند، حمله می کند.

استفاده از ارقام داراي خوشه هاي غير متراكم

هرس شاخه هاي اضافي و از بین بردن آن ها به جهت از بین بردن پناهگاه های زمستانه، جمع آوري و سوزاندن علفهاي هرز و برگهاي ريخته شده در باغ

شخم عمیق و استفاده از یخ آب زمستانه برای از بین بردن شفیره های زمستان گذران.

نصب تله هاي فرموني به منظور تعيين دقيق زمان مبارزه با آفت در فصل بهار و تابستان

کنترل شیمیایی

جمعیت نسل بهاره آنقدر زیاد نیست که نیازی به مبارزه داشته باشد. موقعی که غوره ها در اندازه کوچک هستند جمعیت آفت در حدی است که زیان قابل توجهی و به محصولات باغ وارد کند.

با استفاده از سموم زیر می توان اقدام به مبارزه شيميايي علیه آفت کرم خوشه خوار انگور نمود:

ديازينون (1/5 در هزار)، تری کلروفن (1 تا 1/5 در هزار)، فوزالن (1/5 در هزار)، آزينفوس متيل ( 2 در هزار)، اتیون (1 تا 1/5 در هزار) در سه نوبت بر اساس نتایج تله هاي فرموني؛ نوبت اول در مرحله غنچه و قبل از باز شدن گل ها، نوبت دوم زمان غوره و نوب سوم در شروع آبدار شدن میوه.

زنجره یا زنجرک مو

حشرات كامل اين آفت به جيرجيرك و جره معروفند از لحاظ ظاهری به رنگ سبز روشن بوده و طول بدنشان 24 تا 32 ميلي متر است. زنجره یکی از آفات مهم مو در ایران است. در تمام تاکستان ها وجود دارد. علاوه بر انگور به بسیاری از گیاهان دیگر مانند سنجد، سیب، آلبالو، به، سپیدار، زبان گنجشک، نارون، ازگیل ژاپنی، تبریزی، پسته، انار، گلابی و هلو صدمه می زند.

آفت زنجره یکی از مهمترین آفات ریشه درختان می باشد که در صورت مشاهده باید به درستی مدیریت شوند.

سوراخ هاي ناشي از فعاليت پوره های آفت در سطح خاك كنار بوته ها انگور در صورت وجود آفت ديده مي شود.

خسارت

پوره های آفت پس از خروج از تخم داخل خاک شده و روی ریشه های مو مستقر می گردند. رنگ پوره ها سفيد تا صورتي است و رفته رفته در مراحل بعد كرم رنگ مي شود.

مراحل پورگي این آفت حدود چهار سال در خاک طول می کشد و در اين مدت پوره ها از ريشه گياهان ميزبان تغذيه مي كنند.

در سال آخر پوره ها از خاک خارج می شوند و تبدیل به شفیره می گردند و پس از مدتی شفیره ها تبدیل به حشرات کامل خواهند شد.

حشره کامل در تابستان ظهور پیدا میکند و تخم گذاری دوباره این سیکل را تکرار میکند.

حشرات کامل تخم هايشان را در شكافهاي طولي كه در پوست شاخه ها ايجاد می کنند قرار مي دهند و مانند یک شکاف سفید نشان داده می شود.

در شاخه هايي كه تخم ريزي آفت صورت گرفته، جريان شيره گياهي دچار اختلال شده و رشد شاخه متوقف مي شود.

رفته رفته برگ ها زرد شده، رشد شاخه هاي جوان كند شده و يا متوقف مي شود.

خوشه های محصول كوچك می شوند و حبه هاي آن نیز ضعيف و كم پشت خواهند.

نهایتا بوته هايی که آلودگیشان بسیار زیاد است خشك مي شوند.

کنترل و مبارزه

کنترل بهداشتی و زراعی

انتخاب زمين هايی با خاک سبك و استفاده از ارقام مقاوم

تقویت تاکستان به کمک کودهای حیوانی و شیمیایی

از بين بردن علفهاي هرز داخل تاكستان و جابه جایی خاک پای بوته ها علی الخصوص در زمان خروج شفیره ها

قطع سرشاخه هاي آلوده به تخم و سوزاندن آنها

يخ آب زمستانه

پیوند ارقام با کیفیت بر روی پایه های مقاوم به آفات و بیماری های انگور

کنترل شیمیایی

محلول پاشي خاك اطراف بوته های انگور با استفاده از سموم مالاتینون و ديازينون پودر 40 درصد به میزان 20 ليتر از محلول به نسب يك در هزار

سوسک

سوسک ها نیز از عوامل خسارت زا در تاکستان ها به شمار می روند.

خسارت

لاروهای این آفت با تغذیه کردن از ریشه درخت به انگور آسیب می رسانند.

حشرات کامل نیز از برگ های درخت انگور تغذیه می کنند.

کنترل و مبارزه

یک روش فیزیکی و کارساز برا مقابله با سوسک ها استفاده از چراغ های دفنی د زیر ددرخت های انگور است. زیرا این چراغ ها باغث می شوند تا الگوی پرواز سوسک ها تغییر کند.

شته مو

آفت شته انگور یا شته مو در سرتاسر دنیا به تاکستان ها خسارت وارد می کند.

خسارت

این آفت در ابتدا به نهال های کوچک حمله می کند و رفته رفته کل باغ را در بر می گیرد.

شتۀ انگور ابتدا در قسمت زیرین شاخه‌ها و برگ‌های درختان آلوده غده‌های کروی ایجاد می‌کند و منجر به سوراخ شدن قسمت بالای برگ می‌شود.

اصلی ترین عامل گسترش جمعیت شت انگور فعالیت انسانی است. این آفت می تواند توسط ماشین‌ آلات، لباس افراد و ابزارهای باغبانی جابه‌جا می‌شود. جابه‌جایی شته مو حتی می‌تواند از طریق باد صورت گیرد.

کنترل و مبارزه

کاشت ارقام مقاوم انگور

رعایت بهداشت زراعی

پیوند بر روی پایه های مقاوم

خاک هایی با شن بالا

اگر خاک تاکستان به این آفت آلوده شود تا حدود زیادی کنترل شته دیگر عملی نیست زیرا آفت شته انگور می توان در پایین ترین نقطه ریشه هم زندگی کند و مبارزه علیه آن بسیار سخت است. به همین خاطر مهم ترین اقدام علیه این آفت پیشگیری از شیوع آن است.

کنه

کنه زنگ‌زدگی انگور و کنه تارعنکبوتی نمونه‌هایی از انواع کنه هستند که در اکثر مناطق انگور‌کاری یافت می‌شوند.

خسارت

کنه‌ها از آن دسته از آفات درخت انگور است که با تغذیه از برگ ها به آنها آسیب می‌زنند. برگ‌ها رفته رفته قهوه‌ای می شوند و می ریزند. نهایتا تغییر رنگ برگ‌ها باعث کاهش عملیات فتوسنتز درخت انگور و رشد جوانه‌های آن می‌شود.

کنترل و مبارزه

جمعیت بسیار زیادی از کنه های مضر به ‌طور طبیعی توسط کنه‌های شکارگر از بین می روند.

بنابراین برای کنترل شیمیایی‌ آفت کنه انگور با دقت نمود تا کنه های مفید از بین نروند.

کشمش یک میان وعده طبیعی خوشمزه است که می تواند به تنهایی خورده شود. کشمش در تمام طول سال یافت می شود. انرژی بالایی دارد و کم چرب می باشد. علاوه براین از کشمش در کلوچه های کشمشی، انواع کیک و شیرینی، دسر و غذا هم استفاده می شود.

انواع کشمش

هر نوع انگور را که خشک کنید تبدیل به کشمش می شود.

• کشمش سبز که معمولا در آجیل شیرین مورد استفاده قرار می گیرد.
• کشمش سیاه یا تیره که در غذا ها و خوراکی کاربرد دارد.
• مویز نوعی درشت تر کشمش است و از خشک کردن انگور شاهانی بی دانه ی درشت تهیه می شود.

تفکیک کشمش با توجه به روش تهیه

کشمش آفتابی، در این روش کشمش ها تیره  و قرمز می شوند.

کشمش سایه ای، در این روش به دلیل اینکه انگورها در سایه خشک می شوند، رنگ انگور حفظ می شود.

کشمش تیزآبی، این نوع کشمش چرب و براق است و رنگ زرد مایل به قهوه ای دارد، به وسیله محلول تیزآب و در زمان کمتری خشک می شود. ارزش غذای پایینی دارد و سرطانزاست.

کشمش کالیفرنیایی (طلایی)، در این روش از محلول قلیایی هیدروکسید سدیم برای آماده سازی کشمش استفاده می شود. مصرف این کشمش ها اصلا توصیه نمی شود.

تهیه کشمش

راه های زیادی برای تبدیل انگور به کشمش وجود دارد اما بهترین و سالم ترین راه استفاده از نور خورشید و یا هوای آزاد به جای مواد سرطان زا، گوکرد، سولفور و غیره است.

خب تهیه کردن کشمش سالم و مغذی کار آسانی است! با خشک کردن انگور در آفتاب، در سایه، اجاق گاز یا دستگاه خشک کن، به راحتی می توانید کشمش سالم خود را در کمترین زمان درست کنید!

روش تبدیل کشمش با استفاده از آفتاب

بسته به نوع کشمش مد نظرتان انگور متناسب با آن را انتخاب کنید. اول از همه خوشه های انگور سالم و مرغوب را انتخاب کنید، هرچقدر انگورها رسیده تر باشد کشمش بهتری تحویل می دهند. وجود هسته از کیفیت کشمش می کاهد ترجیحا از انگور های زرد (که شیرین ترند) و بی دانه استفاده کنید.

به طور کلی ارقامی که انتخاب می کنید باید گوشت دار، دارای طعم دلپذیر، کاملا رسیده و خیلی ریز نباشند.

آماده سازی انگورها برای کشکش شدن

ساقه های بزرگتر را از انگور جدا کرده و آنها را کاملا بشویید. نیازی به جداکردن کل ساقه ها نیست. انگور را بشویید، آب ساده در اکثر موارد کافی است.

البته می تواند انگورها را به صورت خوشه ای بشویید و توسط نخ در معرض نور آفتاب آویزان کنید.

اما در حجم زیاد انگورهای جدا شده را روی سطح مناسب و یا سینی بطور یکنواخت پخش کنید و روی آنها را بپوشانید.

فضای مورد نیاز

ترجیحا از یک سینی چوبی، حصیری و یا پلاستیکی حفره دار یا حتی سبد استفاده کنید، که هوا بتواند در اطراف میوه گردش کند. انگورها را پخش کنید تا روی سینی با هم تماس نداشته باشند.

برای پوشاندن انگور می توانید از یک پارچه ضخیم استفاده کنید، پوشش برای دور نگه داشتن حشرات از انگور می باشد.

اطمینان حاصل کنید هر آنچه که برای پوشاندن انگور استفاده می کنید را باد نمی برد. اگر پوشش نسبتاً سبک است، گوشه های آن را سنگین کنید.

سینی را در هوای گرم و خشک بیرون در معرض آفتاب قرار دهید. هرچه آب و هوا گرمتر و خشک تر باشد، انگور زودتر خشک می شود.

سعی کنید وقتی پیش بینی می شود که هوا آفتابی است و رطوبت خیلی زیاد نیس اقدام به درست کردن کشمش کنید، اگر شب هنگام منطقه شما مه آلود یا شبنم شد، آخر روز سینی را داخل ببرید و صبح روز بعد دوباره آن را بیرون بگذارید.

اجازه دهید انگور به مدت 4-3 روز در معرض آفتاب قرار بگیرد. انگور باید حداقل 3 روز در خارج از خانه بمانند. هر روز دو مرتبه انگور را زیر و رو کنید تا مطمئن شوید هر دو طرف انگور در معرض آفتاب قرار دارند. سپس تست کنید که به اندازه کافی خشک شده اند.

پس از کامل شدن فرایند تبدیل، کشمش خشک شده را داخل آن برده و در یک ظرف بدون هوا، در جای خنک و یا در یخچال نگه دارید.

روش تبدیل کشمش در سایه

بعد از طی مراحل اولیه و شستشوی انگورها، خوشه های انگور را توسط نخ هایی در فضای سربسته که هوا جریان دارد آویزان کنید. تبدیل انگور به کشمش در این روش حدودا دو ماه طول می کشد.

اما خطر بارندگی، خرابی و غیره به هیچ عنوان وجود دارد. کشمش تهیه شده رنگ انگور را حفظ می می کند و سبز رنگ است.

نکته قابل توجه این که در این روش مواد مغذی انگور کاملا حفظ می شود و نسبت به انگور تازه فقط خشک تر است.

روش تبدیل کشمش در فر گاز

اگر بخواهید از فر برای تبدیل انگور به کشمش استفاده کنید فقط به چهار ساعت زمان احتیاج دارید. اما خب قطعا کشمش تهیه شده به این روش به خوبی کشمش خشک شده زیر آفتاب نخواهد شد.

اگر بخواهید از این روش میانبر استفاه کنید ابتدا به مدت 15 دقیق فر را در دمای 100 درجه سانتی گراد گرم کنید.

سپس سینی فر را با مقدار کمی روغن چرب کنید، اگر نمیخواهید از روغن استفاده کنید از کاغذ مخصوص فر استفاده نمایید.

سپس دانه های انگور را با فاصله درون سینی قرار دهید. شما فقط به 4 ساعت زمان نیاز دارید تا کشمش داشته باشید.

البته بسته به نوع انگور و اندازه دانه های آن این زمان می تواند کمتر باشد.

تهیه کشمش در دمای پایین تر و زمان بیشتر خظر سوختن دانه ها و یا خشک شدن آن ها را کاهش می دهد.

انگور گیاهی بسیار قدیمی است که  قدمت آن به مصریان باستان و 5000 سال قبل از میلاد مسیح باز می گردد. مبدا اصلی گیاه انگور آسیای صغیر و ایران است و انواع آن در این مناطق کشت می شود.

این میوه به دو نوع دانه دار و بی دانه تقسینم می شود و انواع گوناگون آن از لحاظ رنگ حبه ها به چهار دسته: 1. انگور سیاه 2. انگور قرمز 3. انگور زرد 4. انگور سبز تقسیم بندی می شود.

گیاه انگور به صورت بوته ای رونده است و می تواند به هر چیزی آویزان شود. و همچنین انگور گیاه حساس به دمایی نیست، در برابر سرما مقاومت بالایی دارد و تحمل سرمای بین 15- و 40+ درجه را داراست. گیاه انگور حتی قابلیت رشد در اکثر خاک ها را دارد و در برابر اکثر محدودیت های خاک نظیر قلیائیت، شوری و آهک تا حدود زیادی مقاوم است. لازمبه ذکر است که خاک انگور باید زهکشی مناسبی داشته باشد و ترجیحا پر آب و سنگین نباشد.

با توجه به شرایط اقلیمی، گیاه انگور یکی ازمهم ترین محصولات باغی ایران است. اگرچه کشت انگور از گذشته تا کنون در ایران رواج داشته است ولی در مسائل مربوط به کاشت، داشت و برداشت با روش های پیشرفته تفاوت زیادی دارد. کاشت بهینه گیاه انگور علاوه بر درآمد زایی برای کشاورزان بر ارز آوری و توسعه اقتصادی صادرات غیر نفتی کشور نیز موثر است.

امروزه در اکثر کشورهای تولید کننده انگور از روش داربستی که بسیار هم متداول است برای پرورش انگور استفاده می شود. اما در ایران کشاورزان همچنان از سیسیتم های سنتی استفاده می کند.

برای بالا بردن عملکرد در واحد سطح و کیفیت باغات انگور می توان با تکیه بر سیستم های نوین مانند سیستم های داربستی، کشت و بهره برداری از انگور را به اکثریت رساند.

قبل از انتخاب نوع سیستم تاکداری، نوع انگور، شرایط آب و هوایی منطقه رشد انگور، رطوبت، نور خورشید و غیره را باید مد نظر قرار دهند تا بتوانند ارتفاع داربست ها را به درستی انتخاب کنند.

به عنوان مثال در مناطقی که گرمای تابستان شدید است، داربست باید از زمین فاصله بیشتری داشته باشد تا با انعکاس گرمای زمین برگ ها دچار سوختگی نشوند.

تفاوت روش سنتی و داربستی

• آماده کردن یک تنه راست درخت انگور باعث می شود که آب و هوا و عناصر مغذی بهتر و مستقیم هدایت شوند.
• کنترل علف های هرز و هرس کردن در حالت ایستاده راحت تر می باشد و متعاقبا خسارات باغات نیز کمتر حواهد شد. البته در حالت ایستاده از هرس مکانیکی نیز می توان استفاده نمود.
• در روش سنتی و خوابیده تراکم آفات زیادتر است و برای مقابله با آفات بهتر است که باغات انگور به صورت ایستاده باشند. کاهش آفات منجر به کاهش هزینه و افزایش عملکرد محصول می شود.
• در سیستم داربستی شاخه های بارور و میوه ها بر روی سیم ها هدایت می شوند و نور کافی دریافت می کنند. معمولا در کشت داربستی از 1 الی 3 سیم استفاده می شود وهمچنین می توان شاخه ها را بر روی موقعیت های مختلف قرار داد.
• در کشت سنتی و خوابیده نبود نور و حرارت کافی سبب کاهش کیفیت محصول می شود. با دریافت نور خورشید میوه انگور سریع تر می رسد و شیرین تر می شود.
• یکی از اهداف اصلی در استفاده از روش داربستی حذف سایه بیش از حد است که از بیماری های انگور جلوگیری می کند.
• در حالت ایستاده شاخه های در خت انگور فضای بیشتری دارند و شرایط محیطی مناسب آن ها سبب به ثمر رسیدن جوانه های بیستری می شود.
• همچنین در حالت ایستاده امکان بهره مندی از روش آبیاری قطره ای وجود دارد که در مقایسه با روش سنتی مصرف آب به شدت کاهش می یابد و عملکرد افزایش می یابد.
• رطوبت بیش از حد باعث بیماری هایی مانند کپک و پوسیدگی خاکستری می شود. استفاده ار روش آبیاری قطره ای در مقایسه با آبیاری غرقابی از شیوع بیماری های ناشی از رطوبت بالا نیز جلوگیری می کند.

در ادامه گزارش خبرگزاری صدا و سیما در گفتگو با آقای حاتمی، کشاورز مرودشتی را می بینیم که از کاهش میزان آبدهی و سایر مزیت های روش داربستی نسبت به روش سنتی سخن می گوید.

به طور کلی مزیت های سیستم داربستی را به شرح زیر می توان بر شمرد؛

استفاده از این روش سبب تسهیل در مکانیزاسیون عملیات باغذاری مانند هرس، سمپاشی، کودپاشی، آبیاری و همچنین برداشت انگور می باشد. به دنبال آن کاهش چشمگیر هزینه های مربوط به داشت از جمله مزایای کاشت انگور به روش داربستی است.