بیماری های گوناگونی وجود دارد که برای رشد پسته؛ این میوه جالب و خوشمزه ممکن است دردسرساز شود، در این مطلب از مجله جالیزان به بررسی عوامل بیماری مهم پسته خواهیم پرداخت؛

بیماری لکه برگی یا آلترناریا پسته

یکی از عوامل بیماری که میتواند درختان باغ پسته را درگیر کند بیماری لکه برگی یا آلترناریا است که به آن بیماری سوختگی آلترناریایی پسته نیز گفته می شود.

بیماری آلترناریایی پسته توسط قارچ ها ایجاد میشود و هاگ های این بیماری توسط باد و باران برروی درختان آسیب پذیر منتقل می شود و عوامل تشحیص این بیماری به این صورت است که این بیماری موجب ایجاد لکه های دایره ای شکل قهوه ای رنگ با مرکز سیاه خواهد شد.

این بیماری ممکن است که با علایم سوختگی خوشه ها وشاخه ها و برگ ها اشتباه گرفته شود و اگر می خواهیم از این بیماری اطمینان پیدا کنیم باید در شرایطی مطلوب روی برگ ها را با انگشت مالش دهیم و اگر انگشتمان سیاه شد این بیماری قارچی آلترناریا است که درخت پسته مان را درگیر کرده است.

کنترل و مبارزه با بیماری های پسته

این بیماری را میتوان با راهکار شیمیایی و بیولوژیکی کنترل کرده و با سمپاشی مرتب با استفاده از ترکیباتی مانند استروبیلورین، نیتریل آروماتیک، دي کربوکسیمید و تمامی سمومی که برای بیماری آلترناریا کاربرد دارد و نظارت منظم بر باغ می توان از وقوع شدید بیماری جلوگیری کرد.

بیماری گموز پسته

یکی دیگر است بیماری هایی که در اثر قارچ بر روی درختان پسته به وجود می آید بیماری گموز که نام دیگر آن انگومک است و در اثر تماس قارچ های بر روی تنه درخت با آب به وجود می آید.

از نشانه های بیماری می توان به خشکی درختان و گاهی مرگ گیاه اشاره کرد.

از دیگر نشانه‌های این بیماری سبز خشکی درختان ضعیف شدن و خشکیدگی و ریزش برگ در فصولی به غیر از فصل ریزش و تغییر رنگ پوست درختان در ناحیه طوقه و ترشح صمغ سیاه است.

کنترل و مبارزه

برای کنترل و یا درمان این بیماری باید خاک اطراف طوقه ی درخت برداشته شود و همچنین از تماس آب با طوقه درخت خودداری شود و همچنین برای پیشگیری از این بیماری می توان از بافت خاک نرم برای باغ خود استفاده کرد.

این بیماری ربطی به سن نداشته و می‌تواند انواع درخت در سنین مختلف را درگیر کند اما در درختان پسته مقاومت در برابر این بیماری در درختان جوان کمتر از درختان پیر است.

بیماری نماتد پسته

از دیگر بیماری های باغ پسته می توان به نماتدها اشاره کرد، نماتدها کرم های بسیار ریزی هستند که از ریشه گیاه تغذیه می کند و تعداد زیادی از آنها با چشم غیر مسلح قابل دیدن نیستند.

تغذیه این کرم ها از ریشه گیاه باعث ایجاد غده هایی بر روی آن ریشه می شود که در نهایت پوسیدگی و مرگ آن گیاه را رقم خواهد زد.

از علائم بیماری می توان به پوسیدگی ریشه درختان، متوقف شدن رشد درخت ریزش شاخه و برگ های درخت و همچنین زرد شدن حاشیه برگها و قاشقی شدن برگهای سرشاخه های درختان و ریزش آنها اشاره کرد.

اکثر گیاهان مثل درختان باغ پسته می توانند به این بیماری دچار شوند‌.

کنترل و مبارزه

از روش های کنترل این بیماری میتوان به ریختن خاک رس در اطراف ریشه درخت و اطراف آن،سنگین کردن بافت خاک و استفاده از نهال هایی که از آلوده نبودن آن ها اطمینان داریم اشاره کرد.

بیماری زهرابه افلاتوکسین پسته

بیماری دیگری نیز وجود دارد بنام زهرابه افلاتوکسین که باعث ایجاد کپک بر روی پسته می‌شود.

افلاتوکسین ممکن است زمانی پسته را مورد حمله قرار دهد که پسته در حال فرآوری و یا در باغ است افلاتوکسین میتواند باعث بیماری انسان و حیوانات شود و از طریق غذا یا مواد خوراکی آلوده وارد چرخه غذایی میشود.

این قارچ بسیار خطرناک بوده و ممکن است حتی باعث سرطان در انسان و مرگ در انسان و حیوانات شود.

از علائم بیماری قارچی افلاتوکسین میتوان سبکی وزن و کوچکی اندازه و همچنین کپک زدگی پسته را نام برد.

قارچ افلاتوکسین باعث می‌شود پوست سبزه روی محصول ترک بخورد و در پوست استخوان محصول لکه های تیره ای ظاهر شود‌. این قارچ می‌توانند در محصولاتی مثل بادام ،بادام زمینی؛ پسته و ذرت ظاهر شود.

کنترل و مبارزه

کنترل این بیماری در محصول پسته با آبیاری و تغذیه مناسب و مطلوب و هرس شاخه های پایین درختان پسته و برداشت به موقع پسته و همچنین استفاده نکردن از آب شستشوی پسته بیشتر از یکبار امکان پذیر می باشد.

خشکیدگی سرشاخه پسته

آخرین بیماری که مورد آن صحبت می کنیم خشکیدگی شاخه های درختان پسته در اثر خشکیدگی سرشاخه است که چند عامل می تواند این بیماری را در درختان پسته ایجاد کند.

اولین عامل کم آبی و خشکی در درختان پسته باعث سرخشکیدگی درختان می شود.

سرمازدگی زمستان، آفات، نماتدها و حتی قارچ ها می توانند باعث سرخشکیدگی شوند.

اگر گیاه ما مدام دچار تنش های کم آبی و آفتاب سوختگی شود و خاک گیاه پسته از بافت مناسبی برخوردار نباشد و یا خاک از مواد غذایی داشته باشد گیاه ما می تواند دچار سرخشکیدگی شود.

علائم این بیماری خشک شدن شاخه و سرشاخه ها تیره شدن پوست شاخه های آلوده و همچنین به وجود آمدن زخم هایی تیره رنگ بر روی شاخه بروز لکه های نارنجی قهوه ای و زرد بر روی شاخه است.

کنترل و مبارزه

از راه های کنترل بیماری میتوان به آبیاری و تغذیه مناسب و به موقع و مطلوب خاک و هرس کردن شاخه های آلوده و جدا شده و سوزاندن آنها ضدعفونی کردن مداوم ابزار آلات کشاورزی اشاره کرد.

عارضه شیره خشک در درخت پسته

این بیماری و عارضه در پسته بر اثر حضور آفت پسته به نام پسیل روی می دهد. پسیل ها حشره های کوچکی هستند که شیره درخت پسته را مکیده و در اثر مکیدن باعث کاهش وزن مغز پسته،پوکی پسته و کم تر شدن خندانی پسته خواهد شد. از دیگر عارضه های حضور پسیل عارضه یا بیماری عسلک یا شکرک در پسته در اثر تغذیه پسیل است.

از راه های مبارزه با پسیل در ایران سموم کنه کش اسپیرودیکلوفن و انویدور به ثبت رسیده، مبارزه با پسیل درخت پسته از راه های بیولوژیک و شیمیایی امکان پذیراست

پسته یکی از اعضای خاواده آجیل هاست که کالری کمی دارد و علاوه بر آن سرشار از آنتی اکسیدان ها، چربی های اشباع شده، ویتامین ها، مواد معدنی، فیبر و کارتنوئیدهاست.

اولین نکته ای که در مورد کاشت تا برداشت پسته باید بدانید این است که طول دوره رشد درختان پسته 5 تا 8 سال است. پس صبر و حوصله داشتن اهمیت دارد. حتی برای باروری کامل درخت به 15 سال زمان نیاز است. اما خب از آنجایی که این میوه بسیار دلپذیر است و همچنین محبوبیت جهانی و ارزش اقتصادی بالایی دارد، پس ارزش صبر کردن دارد.

پیش از این در مجله جالیزان به انواع پسته های ایرانی اشاره شد، در این مطلب سعی داریم در رابطه با کاشت، داشت و برداشت پسته صحبت کنیم.

مکان مناسب برای کاشت پسته

پسته در مناطق با رطوبت بالا رشد خوبی ندارد. مکانهای ایده آل برای پرورش پسته مناطقی است که دارای زمستانهای سرد اما نه یخبندان و تابستانهای گرم و باران کم داشته باشد.

دمای ایده آل مورد نیاز پسته بین 10 تا 40 درجه سانتی گراد است، بهترین مکان برای کشت پسته مناطق بیابانی و نیمه خشک است، پسته در مکان های کوهستانی و مرتفع دوام نمی آورد زیرا اغلب در این مناطق درجه حرارت پایین است.

زمین مناسب

تمام سطح زمین را شخم عمیق زده و اگر خاک تا عمق 2 متری دارای لایه سخت و یا بافت سنگین باشد باید شکسته شود تا قابل نفوذ باشد، بعد از شخم زمین را تسطیح نمایید.

بذر یا نهال؟

دو حالت وجود دارد یا می توانید بذر پسته را بکارید که به صبر و تحمل بالاتری نیاز دارید و یا می توانید نهال آماده پسته را خریداری کنید، اگر خیلی آدم صبوری نیستید گزینه دوم راه حل مناسب تری برای شماست.

کاشت نهال

همانطور که میدانید  درخت پسته دو پایه است، یعنی برای تولید میوه به وجود هر دو پایه نر و ماده نیاز می باشد و پس برای داشتن درخت پسته شما به بیش از یک نهال احتیاج دارید و باید نهال ها را جفتی بکارید. تشخیص درخت نر و ماده از هم  به جز از روی گل آنها (در فصل بهار و هنگام گل دادن ) ممکن نیست.

البته کارشناسان و باغداران باتجربه از روی اندازه درخت، شکل برگ‍ها، شکل جوانه ها و نحوه استقرار آنها برروی شاخه ها، درخت نر را از ماده به راحتی تشخیص می دهند.

متاسفانه در ایران ارقام مشخصی از درخت نر وجود ندارد. حال به دلیل عدم توانایی در تشخیص جنسیت معمولا چندین درخت می کارند. از بین این همه درخت حداقل یک درخت نر خواهد بود. در باغات ایران نسبت تعداد درخت نر به تعداد درخت ماده در حدود ۱ به ۱۵ تا ۱ به ۲۵ است.

البته فروشنده نهال اگر خودش قلمه زده باشد با توجه به درخت مرجع قلمه میتواند جنسیت نهال را تایید کند. البته در این راستا پژوهشی در مجله کشاورزی دانشگاه شهید چمران اهواز به چاپ رسیده است، نشان می‌دهد روشی به نام «اسکار-پی سی آر» می‌تواند به شکلی مؤثر در شناسایی جنسیت پسته کمک کرده و صرفه‌ جویی بسیاری را از لحاظ زمانی و اقتصادی حاصل کند.

نصب قیم برای استحکام نهال

برای جلوگیری از خم شدن نهال در مقابل باد نصب قیم الزامی است و باید برای دو سال در کنار نهال قرار گیرد.

فاصله درختان پسته

فاصله ی مناسب بین ردیف ای کاشت پسته 6 الی 7 متر و فاصله ی مناسب بین درختان پسته 3 الی 4 متر است.

نسبت درخت های نر و ماده

برای به وجود آمدن گرده کافی در محیط باغ و تلقیح مناسب، بررسی ها نشان دهنده فاصله مناسب 20 متری بین درخت نر و ماده است. با این اوصاف قرار گرفتن یک درخت نر در مرکز ردیف های 5 در 5 درخت ها تراکم مناسبی است.

زمان گلدهی رقم نر باید قبل از درخت ماده باشد و در تمام طول دوره رشد درخت ماده نیاز به گرده را پوشش دهد.

کاشت بذر

اول از همه بذر خوب و سالم پسته تهیه کنید. سپس بذرها را با استفاده از قارچ کش ضدعفونی کنید و چند دانه پسته را درون دستمال مرطوب در دمای اتاق قرار دهید و دستمال را داخل کیسه پلاستیکی بگذارید، بهتر است برای گردش بهتر هوا چند سوراخ ایجاد کنید. یک هفته صبر کنید تا پسته ها جوانه بزنند.

بعد از جوانه زدن بهتر است دانه ها را درون خاک گلدانی با زهکشی مناسب قرار دهید، با بزرگتر شدن گیاه سایز گلدان هم بزرگ تر کنید تا به نهال تبدیل شود، آنگاه زمان کاشت در بیرون خانه رسیده است.

حال گودالی با قطر متوسط نیم متر  و عمل متوسط یک متر نیاز است، البته ابعاد چاله رابطه مستقیم با کیفیت خاک زمین دارد. بعد از قرار دادن نهال در چاله خاک اطراف آن را با کود حیوانی مخلوط کنید و به صورت کاملا فشرده اطراف نهال را پر کنید. در آخر نیز آبیاری کنید.

خاک مناسب

خاک های با زهکشی مناسب و pH بین 1/7 تا 8/7 برای درختان پسته مناسب تر است.

آبیاری

درختان پسته در مناطق خشک به راحتی دوام می آورند و نیاز به آبیاری همه روزه نیست. حتی در ماه هایی با بارندگی زیاد نیاز نیست که درخت آبیاری شود.

بین دی تا بهارکه درختان به خواب زمستانه می روند نیز نیاز به آبیاری نمی باشد. اما از آبیاری نهال های پسته آن هم در سنین کم نباید غافل شد.

• درخت با سن 1 تا 3 سال:     مدار آبیاری 7 الی 10 روز
• درخت با سن 3 الی 6 سال :     مدار آبیاری 12 الی 20 روز
• درخت با سن 6 سال به بالا :    مدار آبیاری یک ماه

کوددهی

فصل مناسب کوددهی فصل خواب درخت یعنی زمستان است. تمای کودهای دامی باید کاملا پوسیده باشند. در برخی مواقع مخلوط کردن کود شیمیایی نیتروژن، فسفات و پتاسیم و کود حیوانی نیز موثر است.

اگر خاک زمین شور است، دادن کود شیمیایی ازته در نیمه دوم اردیبهشت جهت افزایش جوانه های رویشی و نیمه دوم تیر جهت باردهی بیشتر درختان مثمر ثمر است.

میزان کود مصرفی با مشاوره کارشناسان از 100 گرم تا 200 گرم به ازای هر درخت می باشد.

با مشاوره کارشناسان کشاورزی استفاده از کودهای مایع و جامد میکرو در فصل رشد درخت بسته به نوع کمبود، همزمان با سمپاشی و یا به صورت مستقل بسیار مناسب است. بعد از برداشت پسته دادن کود روی به صورت محلول پاشی نیز توصیه می شود.

هرس

برای هرس کرد نیز بهترین زمان رمستان است. زمانی که درخت در خواب زمستانی به سر می برد با هرس کردن از اتلاف انرژی جلوگیری می شود و انرژی بیشتری در درخت ذخیره می شود.کشاورز باید بدند ئر هر سال کدام شاخه ها را حذف کند.

آفات مهم پسته

پسیل پسته، که حشره زرد رنگ کوچکی است و در حال حاضر بیشترین خسارات را وارد می کند و موقع خسارت شدید، پای درخت شکرک ایجاد می شود.
 کنه درختان پسته، که این آفت با چشم معمولی قابل مشاهده نیست و علائم آن اینکه ابتدا برگها سبز تیره و سپس حالت چرمی رنگ می شوند.
شپشک پسته، این آفت کاملا روی برگها و خوشه ها قابل مشاهده است و درخت مورد حمله محصول آن اغلب پوک و نیم مغز می شود.

برای مبارزه با شپشک استفاده از سم اتیون با نسبت 2 الی 2/5 در هزار بسیار مناسب است.

باز هم نباید نقش مشاوره با کارشناسان خبره کشاورزی جهت توصیه سم و زمان سمپاشی نادیده گرفته شود.

برداشت پسته

نشانه های اینکه پسته ها رسیده است، تغییر رنگ پوست رویی، سهولت پوست دهی و جدا شدن میوه از خوشه می باشد. این بهترین زمان برای برداشت پسته است و نباید زمان را از دست داد زیرا تغییرات جوی نظیر باد و بارندگی موجب ریزش محصول خواهد شد.

برداشت را ساعتهای اولیه روز شروع نموده و محصول برداشت شده را زیر سایه و یا جای خنک قرار دهید.
محصول برداشت شده را سریعا به مراکز فرآوری پسته که تمام اتوماتیک و بهداشتی است انتقال دهید تا سریعا پوست گیری و جداسازی شود. به این ترتیب رنگ پوسته سخت پسته سفیدرنگ و بازاری پسندی مناسب خواهد داشت. در ویدئو زیر نحوه برداشت مکانیکی درخت پسته را مشاهده می کنید:

انواع گوناگون درخت پسته وجود داد. پسته با نام علمی pistachio دارای گونه های مختلفی است که pistachio vera یا همان پسته اهلی به صورت تجاری در اکثر کشورهای جهان و ایران کشت می شود.

لازم به ذکر است درختان پسته دو پایه هستند، یعنی گل های نر و ماده هر دور روی یک درخت وجود ندارند و روی درختان مختلف به وجود می آیند.

خوشبختانه این گیاه سود آور با آب و هوای ایران سازگار است و در شهرستان های رفسنجان، کرمان، دامغان، سیرجان، زرند و … کشت می شود.

کشورهای برتر تولید کننده پسته در جهان

ایران، آمریکا، چین، یونان، ترکیه، سوریه، افغانستان، تونس، ایتالیا و اسپانیا ده کشور برتر در زمینه تولید پسته هستند. این محصول به شدت ارزآوری می باشد و یکی از مهم تین محصولات صادراتی کشورمان ایران به حساب می آید.

ایران و آمریکا از مهم ترین کشورهای تولید کننده پسته در جهان می باشند.

تقسیم بندی انواع پسته ایرانی چگونه است؟

ایران دارای بیش از 70 رقم پسته ماده و بعضا نر است. که در گروه های گوناگون طبقه بندی می شوند. گسترده ترین نوع تقسیم بندی دو دسته فندقی که گرد و کروی هستند و بادامی که کشیده بلند هستند می باشد.

اما به صورت جزئی تر معروف ترین انواع پسته در ایران عبارتند از؛ کله قوچی، اکبری، ممتاز، پسته سفید نوق، اوحدی، احمد آقایی، بادامی زرند، قزوینی، خنجری دامغان و شاه پسند دامغان می باشد.

از نظر زمان گلدهی می توان پسته را به سه گروه؛ زودگل، متوسط گل و دیر گل دسته بندی نمود. به عنوان مثال کله قوچی زودگل، اوحدی متوسط گل و اکبری در گروه دیر گل قرار می گیرد.

نوع دیگری از تقسیم بندی مربوط به زمان رسیدن مربوط است که انواع پسته به گروه های خیلی زودرس، زود رس، متوسط رس، دیر رس و خیلی دیررس تقسیم بندی می شوند.

زمان رسیدن انواع پسته

• ارقام خیلی زودرس (تا 31 مرداد ماه )
• ارقام  زودرس (10-1 شهریور )
• ارقام متوسط رس (20-11 شهریور)
• ارقام دیر رس ( 31-21شهریور)
• ارقام خیلی دیررس (10-1 مهر)

در ارقام زودرس پرشدن مغز زودتر شروع می شود و در مدت کوتاهی نیز تکامل می یابد ودر ارقام دیررس زمان تکامل مغز طولانی تر می باشد.

معرفی انواع پسته ایرانی

اوحدی

معروف ترین پسته ایران است و در بیشتر باغات رفسنجان یافت می شود. پسته اوحدی به فندقی نیز معروف است و شکل آن کروی است. از ارقام زود گل تا متوسط گل و زودرس به حساب می آید. درصد باز بودن یا به اصطلاح خندان بودن آن بالاست. رنگ مغز آن ارغوانی و رنگ پوستش کرم روشن می باشد.

کله قوچی

از درشت ترین انواع پسته های ایران می باشد و معروفیت بسیار بالایی دارد و ثمردهی بالای آن قابل توجه است. فندقی شکل و درشت می باشد. از انواع زودگل و متوسط رس است. رنگ آن سرخ و پوستش استخوانی با مقداری تیرگی و درصد خندان بودن آن متوسط می باشد.

احمد آقایی

شکل این نوع کشیده است. از ارقام متوسط گل و دیر رس محسوب می شود. طعم خوب، مغر قرمز رنگ و رنگ پوست اسنخوانی خیلی روشن از مشخصات آن است.

اکبری

نوع جدیدی از انواع پسته ایرانی به حساب می آید. شکل آن کشیده رنگ مغز آن بنفش-قهوه ای و رنگ پوست آن کرم تیره می باشد.

بادامی زرند

محل پیدایش این نوع باغات زرند است. میوه اش بادامی شکل و ریز  و رنگ پوستش کدر است. از ارقام متوسط گل و خیلی زود رس به حساب می آید.

ممتاز

میوه اش به شکل بادام و از انواع زودگل و دیررس می باشد.

پسته سفید نوق

این نوع پسته ایرانی مربوط به رفسنجان و منطقه نوق می باشد. میوه اش بادامی شکل است و از ارقام زودگل و دیررس به حساب می آید.

قزوینی

این نوع پسته در قزوین به پسته کله بزی نیز معروف است. شکل آم بادامی ریز و مغزش به رنگ سبز می باشد.

خنجری دامغان

این نوع منحصرا در دامغان کشت می شود. شباهت زیادی به احمدآقایی و بادامی دارد با این تفاوت که انتهای دو لبه آن مانند خنجر برگشته و لبه تیزی دارد. از انواع پسته ایرانی دیرگل و زود رس است. رنگ مغز آن کاملا سبز و فسفری و رنگ پوستش تیره است. وزن این نوع نسبت به انواع دیگر بیشتر است به همین دلیل بیشتر از مغز آن استفاده می شود.

شاهپسند دامغان

از ارقام معروف و تجاری به حساب می آید به شکل بادام و از نوع دیرگل و متوسط رس می باشد. شکل آن کشیده و بادامی و رنگ پوستش سفید می باشد.

پسته ایرانی در سطح جهان

به راستی که پسته ایرانی، حرفی برای گفتن در جهان دارد. آمریکا که خود از تولیدکنندگان عمده پسته به حساب می آید نوعی از پسته آن به اسم کرمان می باشد. بذر این رقم در سال 1929 از رفسنجان به کالیفرنیا برده شدو اکنون این رقم به وسعت زیاد در آمریکا کشت می شود به طوری که 97 درصد پسته های مورد کشت در آمریکا از رقم ماده کرمان و رقم نر به نام پیترز می باشد.

میوه این نوع گرد و رنگ مغز آن صورتی مایل به سبز و یا زرد است. ار اقام دیررس به حساب می آید و درصد خندانی آن بالاست.

مزایای پسته برای سلامتی

• مقادیر بالای اسیدهای چرب اشباع نشده و پتاسیم. هر دو دارای خاصیت آنتی اکسیدانی و ضد التهابی هستند و شانس ابتلا به بیماری قلبی عروقی را کاهش می دهد.
• سرشار از فیبر، مواد معدنی و چربی اشباع نشده هستند که کمک به کنترل قند خون، فشار خون و کلسترول کمک می کند.
• فیبر و پروتئین آنها باعث احساس سیری طولانی تر می شود. این فیبر همچنین با کمک به باکتریهای “خوب” می تواند روی روده شما اثر مثبت داشته باشد.
• می تواند کمک کند که وزن خود را مدیریت کنید زیرا یک میان وعده مغذی و رضایت بخش است. به عبارتی می توانید غذای کمتری بخورید و وزن کم کنید.
• برخی مطالعات حاکی از آن است که خوردن آن باعث کاهش مقدار چربی و قند (شاخص گلیسمی) در خون شما می شود و همچنین باعث بهبود رگ های خونی شما می شود.